Lahutë

De lahutë (uitgesproken "la-hoe-tuh") is het meest iconische Albanese instrument. Een éénsnarige strijkvedel, klankkast uit hout, snaar van paardenhaar, gespeeld met een korte strijkstok. Het geluid is nasaal, doordringend, bijna menselijk — meer zangstem dan viool.

Lahutë wordt traditioneel gebruikt om epische poëzie te begeleiden. In de noordelijke bergen van Albanië en Kosovo bestonden nog tot ver in de 20e eeuw "rhapsodes" — mannen die lange orale gedichten over Skanderbeg, clans en bloedvetes uit het hoofd konden voordragen, soms urenlang. Een lahutë-speler begeleidde zichzelf terwijl hij zong.

De grote verzamelingen van deze orale gedichten — de Këngë Kreshnikësh (Liederen van de Kreshniks) — zijn in Parry-Lord-studies van Harvard gebruikt om de manier waarop Homerische epen werden gecomponeerd te begrijpen. De lahutë-traditie is mogelijk een levende link naar Homerus.

Waar nog te horen: in Shkodër, in bergdorpen in Dukagjin, soms op folkloristische festivals.

Çifteli

De çifteli (letterlijk "een paar", naar de twee snaren) is een kleine luit uit noord-Albanië. Twee snaren, peervormige klankkast, lange hals. Gespeeld met plectrum of vingers. Het geluid is helder, opgewekt, ritmisch — het tegenovergestelde van de sombere lahutë.

De çifteli begeleidt dansen op bruiloften, feesten en sociale bijeenkomsten. Met maar twee snaren kan een goede speler een rijke begeleiding produceren — akkoorden, melodie, ritme ineen. Vaak in combinatie met def of sharki.

Def

De def is een frametrom: rond houten frame met dierenhuid, soms belletjes langs de rand. Diameter 30-50 cm. Gespeeld met vingers en handpalm.

Def is alomtegenwoordig in Albanese muziek — van feestmuziek tot soefi-rituelen (de Bektashi-moslims gebruiken def in hun zikr-ceremonies). Het ritme heeft iets hypnotisch — in soefi-context kan het spelers en luisteraars in een transachtige staat brengen.

Andere instrumenten

Gajde

De gajde is een doedelzak, vooral gespeeld in Zuid-Albanië en Kosovo. Geitenhuid als zak, houten pijpen voor melodie en dronenoot. Verwant aan de Macedonische, Griekse en Bulgaarse doedelzakken, maar met eigen tonaliteit.

Sharki

De sharki (ook "sargija") is een grotere luit dan de çifteli — 8-12 snaren, diepere klankkast, rijker geluid. Minder klassiek Albanees; ook populair in Bosnië en Servië.

Fyell

De fyell is de traditionele herdersfluit — hout of rietstengel, 6-8 gaten. Eenvoudig in productie, vaak zelf-gemaakt door jonge herders. De fluitmuziek was begeleiding voor schapen, maar ook kernrepertoire van de volksmuziek.

Zurna en daullet

In bepaalde feestsettings (vooral bruiloften en circumcisie-feesten) gebruikt men de luidere zurna (soort schalmei) en daullet (grote trom) — instrumenten met duidelijk Balkanse/Turkse invloed.

Iso-polyfonie

De meest unieke Albanese muziektraditie is niet instrumentaal maar vocaal: iso-polyfonie. Meerstemmige volkszang waar twee solostemmen op een continue dronenoot drijven. UNESCO-erkend sinds 2005.

Waar muziek beleven

Hedendaagse Albanese muziek

Naast deze folktraditie kent Albanië een levendige moderne scene: Rita Ora, Dua Lipa (beide Britse Albanezen van Kosovo-afkomst) zijn internationale sterren. Het "Sunny Hill Festival" in Pristina is één van de grootste muziekfestivals van Zuidoost-Europa.

Bronnen