Engels per generatie en regio
Engels-vaardigheid in Albanië is sterk leeftijd- en plaatsafhankelijk:
- Jongeren (onder 25): bijna iedereen spreekt functioneel Engels. Vaak goed. Universiteitsstudenten in Tirana vaak uitstekend
- 25–40: meeste stedelingen redden zich in het Engels. Op het platteland wisselend
- 40–60: minder. Ze kunnen eenvoudige gesprekken voeren, complexer gaat lastig
- 60+: weinig Engels. Maar soms wel Italiaans, Russisch of Duits afhankelijk van geschiedenis
In toeristische gebieden (Sarandë, Ksamil, Tirana-centrum, Berat) is Engels de standaard tweede taal. In dorpen (Theth, Valbona, noordelijke binnenland) kan het een uitdaging zijn.
Waarom Italiaans helpt
Van 1985 tot 1991 was Italiaanse televisie (RAI) een van de weinige westerse zenders die via antennes aan de oostelijke Adriatische kust te ontvangen was. Veel Albanezen leerden letterlijk Italiaans door TV te kijken. Na 1991 vertrokken ook honderdduizenden Albanezen naar Italië voor werk.
Resultaat: veel 40-plussers, vooral aan de kust en in het zuiden, spreken redelijk Italiaans. In Sarandë en Vlorë werkt Italiaans vaak beter dan Engels bij taxi-chauffeurs, marktkooplieden en oudere mensen.
Andere talen
- Duits: diaspora in Duitsland en Zwitserland brengt Duits-sprekenden naar Albanië terug. Vooral in de wintermaanden en in regio's met veel emigratie (Dibra, Has)
- Grieks: in de zuidelijke regio (Gjirokastër, Sarandë) spreken veel mensen Grieks door jarenlang werk in Griekenland en een Grieks-Albanese minderheid
- Macedonisch/Bulgaars: soms in oostelijke grensstreken
- Servo-Kroatisch: oudere generaties kunnen het uit Joegoslavische tijden
Ongewoon: Nederlands. Weinig kans dat je het zult horen, behalve bij een Albanees die in Nederland heeft gestudeerd of gewerkt.
Google Translate — wat werkt, wat niet
Google Translate heeft Albanees als standaardtaal sinds 2013 en de kwaliteit is behoorlijk:
- Geschreven tekst vertalen: zeer goed. Restaurants-menu's, bordjes, brochures
- Camera-OCR: nuttig voor menu's op tafel
- Conversatie-modus: prima voor eenvoudige gesprekken
- Offline pakket: download het Albanese pakket vóór je gaat — in afgelegen gebieden heb je geen data
Zwakke punten: idiomen worden soms letterlijk vertaald, dialecten (Gheg-Albanees uit het noorden) kan lastig zijn. Voor serieuze gesprekken liever de vertaler inschakelen van je gastheer of een lokale.
Alternatieven: DeepL heeft Albanees (nog) niet. Microsoft Translator wel en werkt soms beter voor langere teksten.
De vijftien Albanese woorden die je echt moet kennen
Een beetje Albanees opent deuren die Engels niet opent. Dit is de absolute minimum-lijst:
- Mirëdita
- Goedendag — de veiligste begroeting
- Mirëmbrëma
- Goedenavond
- Tung / Ciao
- Hoi / doei (informeel)
- Faleminderit
- Dank je wel
- Ju lutem
- Alsjeblieft
- Po / Jo
- Ja / nee (uitspreken, niet knikken!)
- Më falni
- Sorry / excuseer me
- Sa kushton?
- Hoeveel kost dit?
- Shumë
- Heel / veel
- Ku është?
- Waar is?
- Gëzuar!
- Proost!
- Shqip
- Albanees (de taal of "in het Albanees")
- Anglisht
- Engels
- Nuk flas shqip
- Ik spreek geen Albanees
- Ku është tualeti?
- Waar is het toilet?
Voor meer woorden: zie het volledige woordenboek of het leerspel om ze te oefenen.
Een paar uitspraak-tips
- ë is een korte, onbetoonde sjwa: mirëdita klinkt ongeveer als "mier'DIE-ta" (niet "mier-eh-DIE-ta")
- ç klinkt als "tsj" (chi-chuhtigt): mirëmëngjes = mier-MUHNG-jes
- q klinkt als een zachte "tj", zoals in "tjilpen"
- gj klinkt als de "j" in "jongen" maar dan wat harder: Gjirokastër = Dj'ie-ro-KAS-ter
- sh is zoals in "shocked"; zh is de "z" in "bezig"