Wie in Albanië in een guesthouse slaapt, krijgt 's ochtends zelden een croissant. Je krijgt een tafel vol kleine schaaltjes: een blok witte kaas, een handvol olijven, plakjes tomaat en komkommer, een gekookt of gebakken ei, zelfgemaakte jam, honing, brood en vaak iets gebakkens. Een paar uur later, bij het aperitief, zie je bijna dezelfde schaaltjes terug, nu naast een glaasje raki. Het Albanese ontbijt en de meze-tafel zijn familie van elkaar: allebei draaien ze om veel kleine dingen tegelijk, en allebei zijn ze bedoeld om te delen.
Het ontbijt: thuis, in de stad en in het guesthouse
Hoe een Albanees ontbijt, hangt sterk af van waar je bent.
- In de stad is het ontbijt vaak klein en onderweg. Een stuk byrek uit de byrektore, in een papiertje, en een espresso of Turkse koffie in een bar. Veel Albanezen drinken eerst koffie en eten pas later in de ochtend.
- Thuis staat er brood op tafel met witte kaas, olijven, tomaat, een ei en kos (yoghurt). Honing en zelfgemaakte jam (reçel) van vijgen, kweeperen of pruimen horen er vaak bij.
- Op het platteland en in de bergen is het ontbijt steviger: petulla, verse kaas van eigen dieren, soms maïsbrood in warme melk, en in de winter een kom trahana.
- In guesthouses krijg je meestal een combinatie: een ruim bord met kaas, ei, groente, brood, jam en vaak petulla of byrek. Het is een van de dingen die reizigers zich het langst herinneren.
Wat je erbij drinkt: koffie natuurlijk, maar ook çaj mali (bergthee, van een wilde kruidensoort uit de bergen) of in de zomer een glas dhallë, de zoute yoghurtdrank.
De ontbijtklassiekers
Petulla
Petulla zijn gefrituurde stukjes gerezen deeg, luchtig en goudbruin. Denk aan een kruising tussen een oliebol en een pannenkoek, maar minder zoet. Ze worden warm gegeten met witte kaas, honing, jam of poedersuiker; in sommige families met yoghurt erbij. Petulla zijn typisch voor het weekend of voor bezoek, omdat het bakken tijd kost. In cafés en bakkerijen in Tirana staan ze regelmatig op de kaart als ontbijt.
Kos
Kos is Albanese yoghurt: dik, licht zuur, van koe- of schapenmelk. Kos dele (van schapenmelk) is het meest gewaardeerd. Je eet het puur, met honing, of als bijgerecht bij hartige gerechten. Kos is ook de basis van tavë kosi en van dhallë.
Djathë i bardhë
Djathë i bardhë, letterlijk "witte kaas", is een pekelkaas die op feta lijkt: zout, kruimelig, van koe-, schapen- of geitenmelk. Elke regio en vaak elke familie heeft een favoriete herkomst. Naast de witte kaas zie je ook kaçkavall, een halfharde gele kaas. De witte kaas is de constante op zowel de ontbijttafel als de meze-schotel.
Ullinj
Olijven (ullinj) staan bij bijna elke maaltijd op tafel. Albanië heeft een lange olijfcultuur, vooral rond Vlorë, Berat en Elbasan, en de inheemse Kalinjot is de bekendste olijfsoort. Je krijgt ze meestal ingelegd in zout of olie, soms met knoflook en oregano.
Byrek
Geen ontbijtlijst zonder byrek. Met spinazie, kwark, vlees of prei, warm uit de oven. Het is het snelle ontbijt van de stad. Familie ervan is lakror, de zuidelijke pastei die ook bij het ontbijt of als meze op tafel komt.
Wat is meze?
Het woord meze komt via het Turks uit het Perzisch en betekent ruwweg "hapje" of "smaak". In Albanië, net als in Griekenland en Turkije, staat het voor kleine gerechten die je eet bij een drankje, meestal raki. De regel is simpel: raki drink je niet zonder iets te eten. De meze vertraagt het drinken, en het drinken vertraagt het eten. Daardoor kan een meze-tafel uren duren.
Er zijn grofweg twee soorten:
- Koude meze: witte kaas, olijven, salade, turshi (ingelegde groenten), dunne plakken gedroogde of gerookte worst, tarator.
- Warme meze: fërgesë, speca me gjizë, gebakken lever (mëlçi), qofte, gebakken kaas, frietjes en kleine stukjes gegrild vlees.
De meze-klassiekers
Sallatë shqiptare
De Albanese salade, ook sallatë fshati (dorpssalade) genoemd: tomaat, komkommer, ui, paprika, olijven en witte kaas, met olijfolie en zout. Simpel en afhankelijk van de kwaliteit van de groente, die in de zomer uitstekend is. Een eenvoudigere variant is sallatë jeshile, groene salade met sla.
Speca me gjizë
Paprika's gevuld met gjizë, de verse zoute kwark, vaak gemengd met ei en kruiden en dan in de oven gebakken tot de paprika zacht is en de vulling licht kleurt. Een van de meest typische Albanese meze, zeker in Tirana en Midden-Albanië.
Fërgesë
Fërgesë is het warme visitekaartje van de Tiraneese meze: geroosterde paprika, tomaat en gjizë, gestoofd tot een romige massa en geserveerd in een aardewerken schaaltje. Je eet het met brood. Er is ook een versie met lever of vlees.
Tarator
Tarator is koude yoghurt met fijngesneden of geraspte komkommer, knoflook, dille en een scheut olijfolie, soms met gehakte walnoten. Op de ene plek is het een dikke dip, op de andere een koude soep. In de zomer is het precies wat je wilt naast een glas raki of bij gegrild vlees.
Pispili
Pispili is een plattelandsgerecht uit het zuiden en het midden van het land: een platte taart van maïsmeel met groene groente, zoals spinazie, prei of wilde groenten, vaak met gjizë of witte kaas. Het is stevig en eenvoudig, en net als lakror laat het zien hoe slim de Albanese keuken met weinig ingrediënten omgaat. Je ziet het als meze, maar ook als ontbijt of lunch.
Mëlçi en qofte
Gebakken lever (mëlçi) met ui en paprika is een klassieke warme meze bij raki. Qofte, de gegrilde gehaktballetjes, komen ook vaak als meze op tafel, in kleine porties.
Zo werkt een meze-tafel
Een avond met meze heeft een eigen ritme, en wie het kent, voelt zich er sneller thuis.
- Eerst de raki. Iemand schenkt de kleine glaasjes in. Er wordt geproost met Gëzuar!, met oogcontact.
- Dan de koude meze. Kaas, olijven, salade en turshi komen bijna meteen. Iedereen pakt van alle schaaltjes; er zijn geen eigen borden met vaste porties.
- Daarna de warme meze. Fërgesë, gevulde paprika, lever, qofte. Ze komen meestal één voor één, als ze klaar zijn.
- Eventueel een hoofdgerecht. Bij een uitgebreide maaltijd volgt nog gegrild vlees of vis. Vaak schakelen mensen dan over op wijn of bier.
In restaurants kun je vaak een pjatë mezesh bestellen, een gemengde schotel voor de tafel. Dat is de makkelijkste manier om veel te proeven. Reken op 600 tot 1.500 lek, afhankelijk van de plek en de grootte (indicatie 2026). In een gewone restorant of taverna buiten de toeristische centra is het meestal goedkoper dan aan de boulevard.
Een paar tips: neem kleine porties en neem de tijd; Albanezen eten bij meze langzaam. Je mag na een of twee glaasjes raki stoppen. En wie geen alcohol drinkt, kan net zo goed aanschuiven; de meze is er niet minder om.
Waar eet je het best ontbijt en meze?
- Ontbijt: in een familieguesthouse in Berat, Gjirokastër of Theth. Daar is het ontbijt vaak zelfgemaakt, van kaas tot jam.
- Byrek: in de ochtend bij een drukke byrektore in Tirana. Waar een rij staat, is het goed.
- Meze: in de traditionele restaurants rond Tirana en in de bergdorpen erboven, en in de oude wijken van Korçë, waar de avond met meze en wijn of raki een stevige traditie heeft.
Veelgestelde vragen
Wat eten Albanezen bij het ontbijt?
Thuis vaak brood met witte kaas, olijven, tomaat, een ei, yoghurt (kos) en honing of jam. In de stad halen veel mensen onderweg een stuk byrek bij de bakker met een kop koffie. In het weekend of op het platteland worden er ook petulla gebakken, gefrituurde deegbolletjes met kaas, honing of jam.
Wat is meze in Albanië?
Meze zijn kleine gerechten die je samen eet bij een drankje, meestal raki. Koude meze zijn bijvoorbeeld witte kaas, olijven, salade, ingelegde groenten en vleeswaren; warme meze zijn onder meer fërgesë, gevulde paprika met kwark, gefrituurde lever en qofte. Er wordt gedeeld, langzaam gegeten en lang gepraat.
Wat zijn petulla?
Petulla zijn gefrituurde bolletjes of plakken van gerezen deeg, een beetje zoals oliebollen maar luchtiger en minder zoet. Ze worden 's ochtends gegeten met witte kaas, honing, jam of poedersuiker.
Wat is het verschil tussen gjizë en djathë i bardhë?
Djathë i bardhë is witte pekelkaas, vergelijkbaar met feta, van koe-, schapen- of geitenmelk. Gjizë is een verse, zoute kwark of ricotta-achtige kaas die vooral in gerechten wordt gebruikt, zoals in fërgesë, byrek en speca me gjizë.