Albanië is als staat ruim honderd jaar oud, maar het volk en de taal zijn veel ouder. Hieronder eerst de antwoorden op de drie vragen die het vaakst gesteld worden, daarna de hele geschiedenis in een tijdlijn. Wie meer wil weten, vindt bij elk tijdperk een link naar een uitgebreid artikel.
Hoe oud is Albanië?
Dat hangt af van wat je bedoelt. Als staat bestaat Albanië sinds 28 november 1912, toen in Vlorë de onafhankelijkheid van het Ottomaanse Rijk werd uitgeroepen. Het volk is veel ouder: de meeste historici en taalkundigen zien de Albanezen als afstammelingen van de Illyriërs, die al in de oudheid op de westelijke Balkan woonden. De taal werd pas laat opgeschreven. De oudste bekende Albanese zin is een doopformule uit 1462; het eerste Albanese boek, het Meshari van Gjon Buzuku, verscheen in 1555.
Hoorde Albanië bij Joegoslavië?
Nee, Albanië is nooit een deel van Joegoslavië geweest. Het scheelde wel weinig. Na de Tweede Wereldoorlog stonden de Albanese communisten sterk onder invloed van Tito's Joegoslavië: Joegoslavische adviseurs, een gezamenlijke economie en serieuze plannen om Albanië als zevende republiek in de Joegoslavische federatie op te nemen. Toen Stalin in 1948 met Tito brak, koos Enver Hoxha de kant van Moskou en verbrak hij alle banden met Belgrado. De pro-Joegoslavische minister Koçi Xoxe werd in 1949 geëxecuteerd.
De verwarring komt door Kosovo. Daar wonen vooral Albanezen, en Kosovo hoorde wél bij Joegoslavië, als provincie van Servië. Kosovo verklaarde zich in 2008 onafhankelijk, maar is een ander land dan Albanië.
Sinds wanneer is Albanië niet meer communistisch?
Sinds 1991-1992. Na studentenprotesten in december 1990 stond het regime andere partijen toe. In februari 1991 haalde een menigte het grote standbeeld van Enver Hoxha in Tirana omver, in maart 1991 volgden de eerste verkiezingen met meerdere partijen, en in april 1991 werd de Socialistische Volksrepubliek omgedoopt tot Republiek Albanië. De communisten wonnen die eerste verkiezingen nog; pas in maart 1992 kwam met de Democratische Partij de eerste niet-communistische regering aan de macht. Lees meer in Albanië onder Enver Hoxha.
De tijdlijn
Oudheid
- Vanaf ca. 1000 v.Chr.: Illyrische stammen wonen op de westelijke Balkan
- 627 v.Chr.: Griekse kolonisten stichten Epidamnos, het latere Durrës
- 168 v.Chr.: de Illyrische koning Gentius verliest bij Shkodër van Rome; het gebied wordt Romeins
- 2e eeuw v.Chr.: aanleg van de Via Egnatia, de Romeinse weg van Durrës naar Constantinopel
- 395: bij de deling van het Romeinse Rijk valt het gebied onder Byzantium
Middeleeuwen en Skanderbeg
- 1190: het vorstendom Arbanon, de eerste Albanese staat
- Eind 14e eeuw: de Ottomanen rukken op in de Balkan
- 1443: Skanderbeg keert zich tegen de Ottomanen en neemt Krujë in
- 1444: de Liga van Lezhë verenigt de Albanese vorsten onder Skanderbeg
- 1468: Skanderbeg sterft; tien jaar later vallen Krujë en Shkodër
Ottomaanse tijd (ca. 1480–1912)
- 1462 en 1555: de oudste Albanese zin en het eerste Albanese boek
- 16e–19e eeuw: een groot deel van de bevolking gaat over tot de islam; steden als Berat en Gjirokastër krijgen hun Ottomaanse vorm
- 1822: einde van Ali Pasha van Tepelenë, de machtigste Albanese pasja
- 1878: de Liga van Prizren, het begin van de Albanese nationale beweging (zie de Ottomaanse tijd)
- 1908: het Congres van Manastir kiest het Latijnse alfabet voor het Albanees
Onafhankelijkheid en koninkrijk (1912–1939)
- 28 november 1912: Ismail Qemali roept in Vlorë de onafhankelijkheid uit (zie de vlag en de adelaar)
- 1913: de grote mogendheden erkennen Albanië, maar Kosovo en andere Albanese gebieden blijven erbuiten (zie de onafhankelijkheid van 1912)
- 1920: het Congres van Lushnjë; Tirana wordt hoofdstad
- 1928: Ahmet Zogu laat zich tot koning Zog I uitroepen (zie koning Zog en de Tweede Wereldoorlog)
Oorlog en communisme (1939–1991)
- 7 april 1939: Italië valt Albanië binnen
- 1943: Duitsland neemt de bezetting over; Albanezen verbergen Joodse vluchtelingen (zie Besa)
- 29 november 1944: bevrijding; de communisten onder Enver Hoxha nemen de macht
- 1948: breuk met Joegoslavië
- 1961: breuk met de Sovjet-Unie
- 1967: Albanië verklaart zich de eerste atheïstische staat ter wereld
- 1967–1986: de bouw van honderdduizenden bunkers
- 1978: breuk met China; Albanië staat volledig alleen
- 1985: Enver Hoxha sterft
- 1990–1991: studentenprotesten, vluchtelingenboten naar Italië, de eerste vrije verkiezingen
Na het communisme (1992–nu)
- 1992: de eerste niet-communistische regering
- 1997: de piramidespelcrisis stort het land in chaos
- 1999: Albanië vangt honderdduizenden vluchtelingen uit Kosovo op
- 2009: Albanië wordt lid van de NAVO en vraagt het EU-lidmaatschap aan
- 2014: officieel kandidaat-lidstaat van de EU
- 2022: de toetredingsonderhandelingen met de EU beginnen
- 2025: de Socialistische Partij van premier Edi Rama wint de verkiezingen voor de vierde keer op rij
- 2026: alle onderhandelingshoofdstukken met de EU zijn geopend; in juli worden de eerste drie voorlopig gesloten
Veelgestelde vragen
Is Albanië lid van de EU?
Nee, nog niet. Albanië is kandidaat-lidstaat en onderhandelt sinds 2022 over toetreding. De regering mikt op lidmaatschap rond 2030. Lid van de NAVO is Albanië al sinds 2009.
Welke landen hebben Albanië bezet?
In de loop der tijd onder meer Rome, Byzantium en vijf eeuwen lang het Ottomaanse Rijk. In de 20e eeuw volgden Italië (1939–1943) en nazi-Duitsland (1943–1944).
Waarom was Albanië zo geïsoleerd?
Enver Hoxha brak achtereenvolgens met Joegoslavië, de Sovjet-Unie en China, omdat hij ze alle drie te weinig zuiver communistisch vond. Vanaf 1978 had Albanië geen enkele bondgenoot meer en was het het meest gesloten land van Europa.